Contrasten

Contrasten

Misschien heb ik in de eerste berichten op deze vlog een beetje een eenzijdig en negatief beeld geschetst van de leefomstandigheden in Uganda. Misschien krijg je als lezer de indruk dat de Ugandesen niet ondernemend zijn en nooit hard werken. Misschien heb ik te veel benadrukt wat er niet werkt in plaats van wat er al wel bereikt is in dit mooie land.

Een nuancering lijkt op zijn plaats.

Als je door Uganda trekt doorkruis je honderden lintdorpjes die als twee druppels water op elkaar lijken. De doorgaande weg is een levensader. Daar is handel. Dus alle winkeltjes en alle economische activiteit concentreert zich op een strook van 30 meter links en rechts van de weg. Kleine winkeltjes, vrouwen die iets verkopen van het land in een houten kraampje, werkplaatsjes voor de vele brommertjes die rondrijden en bananenmarktjes waar groene bananen verkocht worden. Deze bananen zijn als onze aardappels; basisvoedsel voor de Ugandees.

We zien onderweg heel veel jonge mannen die niets zitten te doen en een beetje verveeld volgen wat er zo al langs komt. Je zou denken dat ze in Uganda niet hard kunnen werken die mannen. Maar het tegendeel komen we ook tegen. Over de hele route die we afleggen wordt gewerkt aan de weg. De wegen zijn dan ook in korte tijd enorm verbeterd. Dat kun je opmaken uit de relatief kleine stukken die nog in oorspronkelijke staat verkeren. Het contrast met de nieuw aangelegde wegen kan niet groter zijn. Van een smalle weg vol kuilen, blubber en hobbels, naar een overdreven brede weg die spiegelglad geasfalteerd is. De mannen die aan de weg werken zijn van 7 's-ochtends tot 7 's-avonds bezig. Vooral de afwateringskanalen die gebouwd worden langs de weg zijn indrukwekkend en echte voorbeelden van het aloude ambacht. Van een stapel onregelmatige grote stenen maken de mannen met kunstig metselwerk een prachtig gladde goot die al het overtollige water netjes afvoert. En dat is nodig ook hebben we gezien tijdens een tropische stortbui! En nu is het nog het droge seizoen; kun je nagaan hoe het tekeer kan gaan tijdens het regenseizoen!  

Verder valt op dat  in grote gebieden van Uganda het land ontgonnen is. Vooral in de bergen zie je overal terrasbouw. En dat is allemaal met de hand ontgonnen! In het midden van het land zien we enorme thee plantages, waar mannen en vrouwen bezig zijn met het plukken van de groene jonge blaadjes. Ze hebben hiervoor een ingenieuze techniek ontwikkeld. Aan een grote heggenschaar zit een bakje gemonteerd dat alle blaadjes netjes opvangt. Zodra dit bakje vol is zwiepen ze de schaar met bakje over hun schouder en gooien daarmee de blaadjes in de mand die ze op hun rug dragen. We zien mannen en vrouwen aan het werk op de bijna oneindige groene theeplantages. 

Het lijkt er misschien op dat er een erg traditionele rolverdeling is tussen man en vrouw. Alle vrouwen die je tegenkomt dragen iets op hun hoofd; een grote bos hout, een 20 liter jerrycan vol met water, een enorme tros bananen of een wasteil vol wasgoed. Mannen dragen zelden iets. En bijna nooit op hun hoofd. Mannen duwen fietsjes die vol gehangen zijn met trossen groene bananen. Een grote tros links, een grote tros rechts aan de bagagedrager, twee trossen er bovenop en een tros op het zadel. Zelf lopen ze zwetend de veel te zware fiets voort te duwen tegen de heuvelachtige weggetjes omhoog. Mannen, maar ook vrouwen runnen de tankstations en bedienen de klanten aan de pomp. Vrouwen werken ook mee aan de bouw van de weg, dragen een bouwhelm of regelen het verkeer. Iedereen werkt mee om het land op te stuwen in de vaart der volkeren.

Maar er zijn ook wel duidelijke contrasten. Tussen gezagsdragers en het gewone volk bijvoorbeeld. Met hoge regelmaat komen we leger en politie tegen. Zeker rond de grote steden is er elke 50 km op de doorgaande weg een roadblock waar de politie het verkeer aan de weg zet en de auto controleert. Vol bewapend. De militairen komen geregeld langs in kleine trucks en scheuren met zwaailichten aan met hoge snelheid op het midden van de weg. Ze wijken geen meter als er tegenliggers zijn. Jij moet aan de kant! Zij zijn de gezagsdragers en jij moet wijken, respect tonen! 

Bij alle banken staan politie agenten met half-automatische geweren. Altijd in onberispelijke uniformen, zware schoenen en een baret. 

Toen we onze huurauto hadden meegekregen werden we binnen de eerste 15 minuten al aangehouden door de verkeerspolitie. Een agente in een smetteloos wit uniform stak losjes haar arm omhoog ten teken dat ik werd aangehouden. Ik reageerde niet meteen omdat ik het niet door had dat ik moest stoppen. Na 10 meter stond ik toch stil. 'Open your window, smile and always stay friendly and polite' had de verhuurder mij bij de aflevering van de gehuurde auto al nadrukkelijk duidelijk gemaakt. 'When it takes a long time try 10.000 Ugandese Shilling (2,50 euro), but never try to bribe the police because then you will have big trouble' had hij gezegd. Dus ik deed het raam naar beneden, lachte, en bleef vriendelijk.

'Whij didn't you stop', zei de agente kortaf. 'I have to give you a fine.'. Leuk als je net de eerste 5 kilometer hebt afgelegd en nog een tocht van ruim 1500 kilometer voor de boeg hebt in dit land! 'Wij waren slechts zielige toeristen en we hadden net deze auto gehuurd en we reden voor het eerst in uw mooie land op deze drukke wegen in Kampala'. We bleven vriendelijk, maar deden ons toch ook een beetje onnozel en zielig voor. Dat zou toch moeten werken dacht ik. En ja, gelukkig; haar strakke blik van het begin ontspande langzaam, haar toon werd iets zachter en vriendelijker. We mochten doorrijden. Pffffff.

Heel kort ervaar je hoe een strak geleid regime werkt. Door de nadrukkelijke aanwezigheid van politie en leger ben je je er zeer van bewust dat je afhankelijk bent van de willekeur van deze gezagsdragers. Het volk is dienstig aan het gezag en niet andersom! Daar zorgt het gezag wel voor! 

Er is formeel democratie en er zijn vrije verkiezingen verzekerde onze gids Lazarus ons. Maar de zittende president zit er al meer dan 30 jaar. 

Een ander contrast is het verschil tussen arm en.... arm. In Uganda valt het verschil tussen arm en rijk minder op. In India bijvoorbeeld zie je dure rijke mensen zich dwars door de meest armoedige bedelaars bewegen. Dit soort contrasten zie je in Uganda niet. Er zijn heel weinig uitingen van rijkdom. Je ziet nauwelijks audi's of BMW's. (Om precies te zijn vier Audi's en een BMW in drie weken tijd.) Alleen maar Toyota's. 

Wat we ons wel realiseren nu we een tijdje in Uganda rondreizen is dat de armoede zelf ook allerlei nuances kent. In Namibië hadden de mensen in het noorden nauwelijks te eten. Er groeit weinig in dat woestijn klimaat. Hier in Uganda is er eten in overvloed. Het land is groen en iedereen heeft wel de mogelijkheid om van alles te verbouwen. Het is rijke grond. Het regent vaak. Bananen zijn er in overvloed, maar ook diverse andere groenten. Miriam 'klaagt' al dat ze bij het eten altijd boontjes, aardappels, bananen en wortels geserveerd krijgt. 

De mensen hebben overal schoon water. Elk dorpje heeft een waterpomp en overal zie je vrouwen en kinderen slepen met gele jerrycans vol water.

In Uganda betekent armoede niet dat je niet te eten hebt, maar dat je geen inkomsten hebt. Wat als je ziek wordt? Wat als je kind naar school moet? Wat als je een brommertje moet kopen omdat je anders niet naar de stad kunt waar misschien betaald werk te vinden is? Wat als je golfplaten dak lekt en een nieuwe dak nodig heeft?

Geld, betaald werk, dat is het probleem voor veel Ugandesen. Iemand binnen de familie moet zorgen voor inkomsten. En betaalt werk is heel schaars.

Het laatste contrast dat ons opvalt als oude kolonialisten, die je toch bent als Europeaan en waar je je niet aan kunt onttrekken met je dikke portemonnee, gehuurde auto en hotelovernachtingen van een half Ugandees maandsalaris, is de manier waarop de Chinezen actief zijn in Uganda. Bij alle wegwerkzaamheden zie je Chinese ingenieurs en werkopzichters staan. Chinese teksten op de zware machines. Chinese zakenlieden in goed gesneden maatpakken in Kampala.

Natuurlijk; de Chinezen rijden ook in dure huurauto's en slapen ook in goede hotels, maar de Chinezen investeren en komen in de ogen van de Ugandesen iets 'brengen'. Althans zo lijkt het.

De Europeanen en Amerikanen zijn toeristen en dragen een lastig verleden met zich mee als koloniaal heerser of slavenhandelaar. Wij, als westerlingen hebben in het verleden natuurlijk ook het nodige gedaan aan infrastructuur, gezondheidszorg en onderwijs, maar altijd stond dit ook in het teken van heerschappij. De westerling nam de organisatiestructuur en gezagsverhoudingen volledig over, bracht het christendom, trok nieuwe grenzen en voerde nieuwe wetten in. De westerling kwam vooral wat 'halen'.

De Chinees doet het misschien veel slimmer; hij investeert en krijgt op die manier groeiende invloed en stelt zijn economische belangen zeker zonder zich te mengen in de politiek of andere culturele en godsdienstige aspecten. 

Alle toeristen komen uit Europa of de US. Idi Amin heeft rigoureus alle westerlingen het land uitgejaagd of vermoord in de jaren 70 van de vorige eeuw. Onze dubieuze rol is hier uitgespeeld. Maar de Chinezen zijn inmiddels nadrukkelijker aanwezig dan de westerlingen en bouwen aan de toekomst van Uganda (en dat van hun eigen land - natuurlijk!). 

Er is (nog) geen enkele Chinese toerist te zien. Maar lang zal dat niet meer duren.